/
18.11.2011. u 11:07
Opšteprihvaćenoj tezi po kojoj je obuzdavanje i porobljavanje nagona jedan od pred/uslova (postojanja) civilizacije - Marina Abramović suprotstavlja umetnost zasnovanu upravo na oslobađanju i artikulisanju istih. Umesto da ilustruje ili prikazuje - ona deluje i preobražava. Kao u reality programu, umetničin život - kroz postojanje (postajanje) umetnošću - istovremeno postaje povlašćeni prostor i javno dobro. Frustriranom pojedincu današnjice Marina pruža ogledalo. Kroz prelamanje ličnih (individualnih) i kolektivnih (istorijskih) trauma i identiteta, njeno telo samoostvaruje se kao multiidentitetsko telo današnjice: pored toga što je artističko (istorijsko-umetničko) to telo istovremeno je i socijalno (političko i ideološko) telo. Njeno telo postaje javno telo.
Telo kao sredstvo
Složimo li se da je svrha umetnosti u njenoj sposobnosti da (mentalno i fizički) transformiše vreme, prostor i okolnosti u kojima nastaje - tada Marina Abramović svakako jeste jedna od najuticajnijih umetničkih pojava današnjice. Pri tome, valja odmah naglasiti, u njenom slučaju dijalektički odnos između dela/umetnika i društva - za razliku od avangardističkih ideala njene mladosti, kad se mislilo da upravo umetnost treba da dovede do dubokih i dalekosežnih društvenih promena i transformacija - zamenjen je iskustveno potvrđenom svešću o tome da između umetnosti i društva, kao nužna datost, postoji nepremostiv jaz. Taj jaz za Marinu Abramović predstavlja povlašćen mentalni prostor te, kao takav, uopšte i ne treba da se premošćava.
Opšteprihvaćenoj tezi po kojoj je obuzdavanje i porobljavanje nagona jedan od pred/uslova (postojanja) civilizacije - Abramovićeva suprotstavlja umetnost zasnovanu upravo na oslobađanju i artikulisanju istih. Artističke teze o telu kao delu - odnosno o telu kao formi - Marina transponuje u unutrašnju kulturu performansa koja umetnikovo (umetničko) prisustvo u svetu (auto)prezentuje kao osvešćeno prisustvo subjekta koji u istom tom svetu poprima mnogostruke, međusobno često suprotstavljene identitete. Umetnost - kao jedan od najradikalnijih načina uspostavljanja diskontinuiteta sa normalnošću kakvu poznajemo - za Marinu Abramović mesto je ispitivanja i iskušavanja krajnjih granica vlastitog organizma, odnosno njegove sposobnosti da prima i podnosi bol.
Istovremeno preuzimajući uloge učesnika, posmatrača, voajera, propovednika, šamana ili žrtve - Marina svoju umetnost zasniva na iskustvenom prevazilaženju i savladavanju kako vlastitih tako i svih limita koje nameću društvo, ideologija, kultura, geografija... Frustriranom pojedincu današnjice Marina Abramović pruža ogledalo. Kroz prelamanje ličnih (individualnih) i kolektivnih (istorijskih) trauma i identiteta, njeno telo samoostvaruje se kao multiidentitetsko telo današnjice: pored toga što je artističko (istorijsko-umetničko) to telo istovremeno je i socijalno (političko i ideološko) telo. Pored emocionalne inteligencije ono poseduje i emocionalno pamćenje. Radeći sa različitim socijalnim i umetničkim kontekstima, poput hard-diska čija traumatska memorija ne može da se izbriše, Marinino performersko telo pamti i registruje svaki bol i svaku povredu - bilo da je reč o ličnim ili ožiljcima sveta u kom živi.
Istorija njenog performansa otuda se čita i kao emotivna istorija jednog tela ─ njegove sposobnosti da trpi i podnosi bol ali, istovremeno, i da se suprotstavlja, odnosno nadvladava isti. Govoreći o Marininom (umetničkom) telu mi suštinski govorimo o mestu, ulozi i o statusu tela XXI veka. Govorimo o telu koje u isti mah jeste: telo-objekt (upotrebljavano, zloupotrebljavano), spektakularno, nadređeno, potčinjeno, mazohističko, alternativno, patološko, estetsko, konzumersko, potrošačko, modernističko, spiritualno, mitsko, ideološko, totalitarno, fetišističko, patrijarhalno, anarhističko, suicidno... Govorimo o telu žrtve (žrtvovanom telu), o homo-hetero-trans ili bi-seksualnom telu, o telu koje želi ili pak biva predmetom želje, o telu koje trpi i(li) zadaje bol. Marinino umetničko telo je empatijsko, aktivističko, pacifističko, fetišističko, onostrano, feminističko, profano, sveto, lokalno i globalno (a)seksualno telo današnjice. Ono je medijum koji detektuje traumatska iskustva a onda ih - kroz stvaralački proces represivne desublimacije (H. Markuze) - pred očima javnosti iskustveno ponavlja/reinterpretira. Samotransformišući se u medijum ispoljavanja društvenih frustracija, njeno umetničko telo mesto je na kom se trauma susreće i suočava sa samom sobom ─ ono postaje ritualni medijum kojim trauma prevazilazi samu sebe.
Marinino telo je i postistorijsko, rodno i polno osvešćeno telo žene današnjice. Istovremeno, ono ima i karakteristike ugnjetavanog i ponižavanog tela s mnogo dubljim istorijskim poreklom i utemeljenjem. Bilo da ga posmatramo kao živu skulpturu ili kao socijalni objekt - dosezanjem, stalnim iskušavanjem i prekoračivanjem fizičkih i mentalnih limita vlastitog organizma - Marinino telo univerzalno je, elementarno telo koje svojim postojanjem (postajanjem kroz umetnost) istovremeno sukobljava i miri sve navedeno.
Bol kao samooslobađanje
Jedna od centralnih tema kojom se umetnost Marine Abramović bavi je energija. Marina zna da sve što se oko nas događa proizvodi i emituje različite vrste energija - zadatak umetnosti sastoji se u osvešćavanju, prepoznavanju, oslobađanju, stvaranju i transformaciji istih. U svojoj umetnosti pored vlastite (telesne, intuitivne i intelektualne) Marina obilato koristi/transformiše i energije prostora u kojima boravi. Njeni performansi su energetske situacije nastale kao rezultat prethodnih višemesečnih (napornih i zahtevnih) psihofizičkih priprema.
Među energijama kojima se Marina bavi, posebno mesto zauzimaju energije koje proizilaze iz iskustava bola. Materijalizacija bola, tačnije njegova transformacija u/kroz umetnički materijal zaokuplja je još od ranih 1970-ih. Tokom njenog SFRJ perioda (do 1976. godine), koji se može opisati i kao življenje vlastitih uskraćenosti, Marina je rad usmeravala ka iskustvenoj transformaciji bola. Odlaskom na Zapad (najpre u Holandiju, potom i u SAD) ona je zaokupljena njegovim prevazilaženjem. Slika čoveka izloženog bolu, koja Marinu opseda decenijama, svoje poreklo svakako vuče s balkanskih prostora kao podneblja u kom se istorija prelama preko leđa pojedinca. Vođena osećanjem odgovornosti, stida, krivice, kajanja, saučesništva i sapatništva - odnos prema traumatičnoj istoriji prostora u kom je odrastala tematizovala je performans-instalacijom Balkanski barok (Biennale di Venezia, 1997) kao svojevrsnoj Pietti XX veka koja demonstrira kako ljudsko (žensko) telo biva mesto/sredstvo (samo)identifikacije bola (u konkretnom slučaju: bola pruduženog trajanja). Bilo doslovnim (The Lips of Thomas, Innsbruck, 1973 / New York, 1994) ili pak simboličkim urezivanjima, Abramović fizičko i mentalno iskustvo bola ritualno ponavlja sve do trenutka u kom vlastiti organizam dovodi do stepena (samo)kontrole uma i mentalne usredsređenosti posle koje isti (bol) prestaje da povređuje (Ritam 10, 5, 2, 4, 0). U performansima i telesnim akcijama Marina gradira i razlikuje najmanje osam vrsta bola: 1. metafizički (unutrašnji), 2. bol koji transformiše (stvaralački ili tzv. ženski bol), 3. restriktivni (bol zbog gubitka), 4. destrukcijski, 5. samoobnavljajući, 6. ideološki, 7. autodestrukcijski i 8. empatijski (tzv. bol drugog).
Osvešćeno vreme i sposobnost mentalnog gospodarenja prostorom
Bitan element Marininog rada je i vreme. Bilo da je reč o realnom ili metafizičkom vremenu - među imperativima njenog bavljenja umetnošću je i nastojanje ovladavanja vremenom. Jedan od njenih posljednjih performansa (The Artist Is Present, MoMA, New York, 2010), u kojem do vrhunca dovodi vlastitu sposobnost mentalnog gospodarenja prostorom, za svoj glavni rezultat ima upravo osvešćeno vreme. Provevši ukupno 736 sati i 30 minuta nepomičnog, empatijskog sedenja pred publikom u atrijumu njujorške MoME, vlastito umetničko telo zajedno s čitavom njegovom učitanom pred/istorijom - Marina Abramović stavila je u službu publike koja, našavši se oči u oči sa umetnicom, u najdoslovnijem značenju postaje fizički svesna vremena - podjednako koliko i vlastitog prisustva/odsustva u istom. Zalazeći u istorijsko vreme, reizvodeći neke od najznačajnijih komada u istoriji performansa (Seven Easy Pieces, Guggenheim Museum, New York, 2005) kao i obučavajući studente reizvođenju njenih vlastitih komada (The Artist Is Present, 2010), Marina Abramović pronašla je način/sredstvo njegove večne aktuelnosti, prevazilazeći jedno od najvećih ograničenja vlastitog žanra.
Umetnost i kontekst
Revolucionarne ideale njene generacije - kojima poseban ton daje kontekst (realnog) socijalizma komunističke Jugoslavije, kao prostora u kojem je umetnica rođena i intelektualno se formirala - Marina je preobratila u sredstvo samotransformacije i autoprezentacije. Umesto pretpostavljenog dijaloga sa društvom i sistemom, u njenom slučaju umetnost rano postaje sredstvo dijaloga sa samom sobom, uglavnom povodom navedenih društvenih datosti. Svojom umetnošću, u kojoj etičko uvek odnosi prevagu nad estetskim, ona ne negira ništa: svesna kako se svako iskustvo nadovezuje na ono prethodno - kao što i svaki nadolazeći bol samo produbljuje onaj već postojeći. Otuda u mnogim njenim performansima publika ima snažne osećaje: empatije, nelagode, straha, griže savesti... Pored postojanja u realnom vremenu i prostoru - Marinina umetnost ima i svojstva radijalnog širenja: vest o njenim performansima, kao jednom od globalnih fenomena današnjice, širi se i inficira mnoge. Marina Abramović svesna je činjenice da dužnost umetnika današnjice jeste da bude slavan: zbog toga ona javno kuva, slika se i daje intervjue za modne časopise, svojim performansom prisustvuje u popularnoj seriji Seks i grad... O njoj i njenoj umetnosti s podjednakim respektom pišu i govore vodeći art kritičari ali i globalna pop diva Lady Gaga.
Bez suvišnih lingvističkih dodataka - umesto da ilustruje ili prikazuje - Marina Abramović deluje i preobražava. Kao u reality programu, umetničin život istovremeno je povlašćeni prostor i javno dobro. Njeno telo postaje javno telo. Prethodno se osvedočivši iskustvu nadzora i u prostore ispod kože - njeno delo potvrda je činjenice kako se svet ljudskom kožom ne završava. Afirmišući sposobnost istočnoevropskog čoveka da se empatijski saživljava i saučestvuje u bolu drugog - bez preterivanja možemo tvrditi kako je u polju vizuelne umetnosti Zapadnoj kulturi Marina dala isto ono što su joj, recimo, u književnosti dali Josif Brodski ili Aleksandar Solženjicin. Umesto zaključka, ne ostaje ništa do da završim citatom već apostrofirane Lady Gage: Opsednuta sam tom ženom. Ona je potpuno neverovatna! U suštini, mi ljudi, sami postavljamo sopstvene granice. Međutim, Marina je ljudsko biće koje te granice ne poznaje.
Hrvatski predsednik Ivo Josipović izjavio je da je uslov dalje saradnje dve države upravo da Nikolić promeni svoje stavove....
Selektor Holandije Bert van Marvijk saopštio je konačan spisak igrača koji će učestvovati na Evropskom prvenstvu u Ukrajini...
Novi, do sada neprikazivani materijal iz dugo očekivanog filma “Uspon Mračnog viteza” biće predstavljen 3....
Jedna starija Slovenka nije imala pojma da je na računu imala 16 miliona evra, a za ušteđevinu je saznala tek kada je...
U.S. Ambassador in Sarajevo says that if Bosnian politicians cannot find solutions themselves, there is a question whether...
Toliku sumu novca potrebno je izdvojiti za jednu malu garažu u centru Njujorka, koju je njen sadašnji vlasnik odlučio...
Na premijeri trećeg nastavka filma „Ljudi u crnom“ (Men in Black 3), većina ljubitelja naučne fantastike nada...
Dan zaljubljenih je doba godine kada trošite malo bogatstvo na cveće i romantične vikende; možda je najbolji način da...
SRPSKI / ENGLISH
INFO TV RADIO VIDEO B92.FM SPORT PUTOVANJA BIZ POSLOVI MAPE ŽIVOT KULTURA BLOG FORUM TEHNOPOLIS AUTOMOBILI SHOP MUSIC vrh strane© 1995 - 2009, B92 | Kontakt | O nama | Impresum | B92 lica | Pravila korišćenja
B92 je organizacija koja brine o zaštiti životne sredine.
Mi ublažavamo štetu nastalu zagađenjem u avio-saobraćaju i ulažemo napore da se smanji emisija izduvnih gasova.
climatecare.org
